Vật lý vốn là môn khoa học hấp dẫn người ta với rất nhiều hiện tượng vô cùng thú vị. Mời các bạn cùng n khám phá xem hiện tượng gì sẽ xảy ra khi thả nam châm vào lõi ống đồng qua đoạn video ngắn dưới đây.
Để giải thích hiện tượng thú vị trong đoạn video này, chúng ta cần quay lại kiến thức Vật Lý 11 về định luật Lenz, nói về lực điện động sinh ra bởi cảm ứng điện từ.
Theo Wikipedia, phát biểu về định luật Lenz như sau:
Lực điện động bởi cảm ứng điện từ trong một mạch điện luôn theo một hướng sao cho dòng điện nó tạo ra chạy trong mạch đó gây nên một từ trường chống lại sự biến thiên từ thông đã sinh ra nó.
Dòng điện cảm ứng phải có chiều sao cho từ trường do nó sinh ra có tác dụng chống lại nguyên nhân sinh ra nó
Khi nam châm rơi từ trên xuống dưới và xuyên qua ống đồng, từ trường của nam châm vô tình tạo ra một sức điện động cảm ứng trong lòng ống đồng. Tuân theo định luật Lenz, sức điện động sẽ có chiều chống lại tác nhân sinh ra nó. Vì vậy nó tạo ra một lực từ có chiều từ dưới lên trên, lực từ này tác động làm lệch hướng các hạt mang điện bên trong nam châm, khiến các hạt này chuyển động thành dòng xoáy (dòng Fuco).
“Tức nước vỡ bờ”, dòng Fuco này “phản pháo” bằng cách tạo ra cảm ứng từ có từ thông ngược. Nhưng cảm ứng này không đủ sức chống lại vì còn Trọng lực kéo nó xuống. Kết quả hòn nam châm vẫn bị rơi xuống, nhưng chậm hơn bình thường.
Có nhiều ý kiến hỏi nếu thay ống đồng bằng ống thép thì sao? Do tính chất ống đồng dẫn điện tốt hơn thép nên dùng ống thép sẽ khó gặp hiện tượng nam châm rơi chậm.
Nicotine là dạng hóa chất chứa nitrogen có trong một vài loại thực vật thuộc họ cà như cây thuốc lá. Nicotine còn được sử dụng làm chất diệt côn trùng.
Thông thường, khi người và động vật phơi nhiễm với nicotine thì nhịp tim, tỉ suất tiêu thụ oxygen của cơ tim và khối lượng chu kỳ tim đều tăng. Về mặt tâm lý, nicotine làm tăng cảm giác tỉnh táo, sảng khoái và thư giãn.
Đây là chất gây nghiện mà Hội Tim Mỹ khuyến cáo là một trong những chất khó từ bỏ nhất. Người quen dùng từ bỏ đột ngột có thể gặp một hoặc vài cảm giác như trống trải, âu lo, trầm cảm, buồn rầu, mất ổn định và mất tập trung.
Tác hại nhiều mặt
Trang tin MNT dẫn những nghiên cứu gần đây cho thấy nicotine có thể làm tăng khuynh hướng tạo thành huyết khối, xơ vữa động mạch, phì đại động mạch chủ, co thắt phế quản; gây run và đau cơ, đau khớp cũng như tăng insulin. Tác động lên đường tiêu hóa, nicotine có thể gây nôn, khô miệng, khó tiêu, tiêu chảy, ợ nóng, gây loét và ung thư.
Tác động đến hệ thần kinh trung ương, nicotine có thể khiến giấc ngủ bị rối loạn, nhức đầu, chóng mặt nguy cơ hạn chế dòng máu chảy lên não, dễ bị kích thích và tăng khả năng hành động nông nổi. Nicotine làm nhịp tim có thể tăng hoặc giảm; làm tăng khả năng loạn nhịp tim; gây hẹp mạch vành, làm tăng huyết áp. Đối với người mang thai, nicotine có thể gây những tác hại như đái tháo đường type 2, béo phì, cao huyết áp, rối loạn chức năng hô hấp, khuyết tật về hành vi thần kinh và vô sinh cho đứa con trong bụng mẹ khi đã trưởng thành.
Nicotine có cả 2 tác dụng an thần và kích thích. Người dùng cảm thấy “sảng khoái” một phần do nicotine tác động lên tuyến thượng thận, làm phóng thích adrenaline (apinephrine). Sự kích thích này nhanh chóng tiết glucose đồng thời khiến nhịp tim, nhịp thở và huyết áp tăng. Nicotine cũng làm giảm tiết insulin ở tuyến tụy dẫn đến tăng đường huyết.
Nicotine là hóa chất chủ yếu gây độc hại trong lá cây thuốc lá Ảnh: MNT
Dược thảo hoàng hậu
Mặt khác, nicotine khiến não tiết thêm dopamine – dạng hóa chất liên quan đến khoái cảm – đồng thời làm tăng acetylcholine và norepinephrine là những hóa chất tạm thời giúp cải thiện trí nhớ, sự tập trung và tỉnh táo. Nicotine còn làm tăng mức độ beta-endorphine, giúp làm giảm lo âu.
Chính do những đặc trưng này mà đại sứ Pháp tại Bồ Đào Nha Jean Nicot de Villemain đã gửi hạt giống cây thuốc lá từ Brazil về Pháp năm 1560 và thuốc lá được nghiền thành bột cho Hoàng hậu Pháp Catherine de Medici hít để trị chứng đau nửa đầu. Tên ông Nicot được đặt cho hóa chất này và cây thuốc lá có thời được xưng tụng là dược thảo hoàng hậu (Herba Regina theo tiếng Latin).
Đến năm 1828, 2 nhà khoa học Đức Wilhem Heinrich và Karl Ludwig Reinmann chiết xuất nicotine từ thuốc lá, cảnh báo rằng đó là chất độc. Nicotine được tổng hợp lần đầu tiên vào năm 1904.
Thuốc lá bắt đầu được sử dụng ở châu Âu rồi lan ra hầu như toàn thế giới. Ngoài hút thuốc lá, người dùng có thể hấp thu nicotine bằng cách hít, đặt dưới lưỡi hoặc dán ngoài da.
Theo báo cáo của Sở Y tế cộng đồng bang Massachusetts của Mỹ, các công ty thuốc lá đã cho tăng dần nồng độ nicotine trong thuốc lá gần 10% từ năm 1998 đến 2004.
Hàm lượng nicotine trong thuốc lá càng cao, người hút càng khó bỏ thuốc lá. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có hơn 1 tỉ người trên thế giới hút thuốc lá thường xuyên.
Sản phẩm thay thế có thể độc hơn hút thuốc lá
Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ tại Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá thuộc Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm (FDA) Mỹ mới được công bố trên Tạp chí Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention cho thấy các chế phẩm thay thế thuốc lá dạng không hút có thể gây tác hại hơn cả hút thuốc lá.Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu trên 23.684 người, phát hiện khoảng 7,1% người dùng các sản phẩm thay thế thuốc lá dùng để hít, nhai, ngậm. Các nhà khoa học phát hiện những dấu chỉ cơ thể cho thấy sự phơi nhiễm với nicotine và chất độc gây ung thư NKK ở nhóm người dùng sản phẩm thay thế thuốc lá cao hơn những người hút thuốc lá. Nhóm nghiên cứu lên tiếng cảnh báo nguy cơ này, lưu ý rằng khuynh hướng dùng các sản phẩm đó đang tăng, đặc biệt là ở giới trẻ.
Rất khó để thấy một cơ quan báo chí ở Việt Nam thực sự có chiến lược phát triển đa nền tảng. Đa số các báo in chỉ coi mảng digital như một phần nhỏ.
Tại Hội nghị báo chí toàn quốc ngày 30/12, ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập VietnamPlus có tham luận với chủ đề: “Báo chí đa nền tảng và sự trở về với giá trị cốt lõi của báo chí là phụng sự độc giả”.
Sự hội tụ của kỹ thuật số, sự phát triển vô cùng mạnh mẽ của Internet và sự ra đời của hàng loạt công nghệ truyền thông mới trong một thập niên vừa qua đã có ảnh hưởng to lớn đến cách thức sản xuất và phát hành nội dung báo chí trong thế kỷ 21, đồng thời nó đang tái định hình toàn bộ nguyên lý kinh tế của ngành công nghiệp truyền thông.
Có một thực tế rõ ràng rằng, để có thể vươn lên dẫn đầu trong bối cảnh hiện nay thì một cơ quan báo chí phải có khả năng phục vụ độc giả ở bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào độc giả muốn. Là một chuyên gia chỉ trong một kênh giờ đây là không đủ và một cơ quan báo chí chỉ có thể đạt được ảnh hưởng thực sự bằng cách áp dụng một mô hình kinh doanh truyền thông đa nền tảng – multi-platform.
Để có thể vươn lên dẫn đầu trong bối cảnh hiện nay thì một cơ quan báo chí phải có khả năng phục vụ độc giả ở bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào độc giả muốn.
Nhu cầu, thị hiếu cũng như hành vi của độc giả và khán thính giả đã thay đổi, vì thế việc phát hành nội dung báo chí trong thời đại hiện nay không còn bó hẹp trong một phương thức – ví dụ chỉ là báo in, phát thanh truyền hình hoặc điện tử – mà thay vào đó là việc chuyển tải bằng nhiều dạng thức và các phiên bản trên rất nhiều nền tảng kỹ thuật số. Xu hướng đa nền tảng cũng ảnh hưởng đến các nguồn đầu tư và các phương thức sử dụng nguồn lực, nó cũng giúp các cơ quan truyền thông khai thác tối đa tài nguyên của mình trong khi tiết kiệm được chi phí, và phục vụ khán thính giả một cách hiệu quả hơn.
Đó là lý do một tờ báo in nay phải chiếm lĩnh cả lĩnh vực digital – dù là website, ứng dụng cho tablet hay mobile – để độc giả dù sử dụng nền tảng nào cũng không bị đứt đoạn thông tin. Thậm chí nếu độc giả đang xem website và dừng ở một đoạn nhất định thì phải đọc tiếp đúng đoạn đó khi họ chuyển sang điện thoại di động hay máy tính bảng. Truyền hình cũng không thể yên chí với cách thức tiếp cận độc giả truyền thống vốn thu hút khán giả mà phải hiện diện trên Internet, trên smartphone.
Ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập VietnamPlus.
Tim Cook, giám đốc điều hành của Apple thậm chí tuyên bố hồi tháng 9/2015 rằng “tương lai của truyền hình là application.” Ngay cả với các trang tin điện tử cũng không thể ngồi yên mà phải tìm cách đưa thông tin lên tất cả những nền tảng nào có thể. Đó chính là các “nền tảng phát hành thứ ba,” như Instant Articles của Facebook, Apple News của Apple, Discover của Snapchat hay Moments của Twitter. Đó là chưa kể những nền tảng phi báo chí như các màn hình công cộng tại các quảng trường, nhà ga, trên tàu điện hay xe bus, hệ thống truyền hình trong các khách sạn, v.v…
Câu chuyện quốc tế
Có thể kể ra một số hình mẫu thành công trên thế giới nhờ sớm áp dụng chiến lược đa nền tảng, trong đó FT Group và TMG đều đến từ nước Anh, còn Bloomberg từ Mỹ:
FT Group là một bộ phận thuộc tập đoàn Pearson plc, sở hữu tờ Financial Times (FT) kể từ năm 1957, và có nhiều hoạt động kinh doanh khác liên quan đến phân tích tài chính. Vốn phát hành báo tại London, nhưng giờ đây có tầm bao phủ toàn cầu, FT được coi là tờ báo sáng tạo hàng đầu và liên tục về online trong thế giới các nhật báo. Họ ra mắt trang FT.com vào tháng 5/1995 và áp dụng việc thu phí vào năm 2002. Tháng 7/2006, FT công bố dự định tích hợp tờ báo in sâu hơn với FT.com, và việc này diễn ra đồng thời với một chương trình cắt giảm nhân sự tự nguyện. Hệ thống thu phí metered paywall được áp dụng vào năm 2007, rồi tiếp theo là ứng dụng mobile app sử dụng công nghệ HTML5 vào năm 2011.
Điều đặc biệt quan trọng là các nguồn thu đã thay đổi. Vào năm 2006, nguồn thu từ digital chỉ chiếm 14% nhưng vào năm 2011, con số này đã tăng lên 47%. Tính chung số người trả tiền đọc tờ Financial Times (gồm cả báo in và điện tử) vào tháng 10/2013 đạt 629.000, cao hơn nhiều so với mốc đỉnh cao phát hành của báo in và là mức cao nhất trong lịch sử 125 năm hoạt động của báo này.
Trong khi đó, TMG, sở hữu tờ Telegraph, vào năm 2013 đã hợp nhất hoạt động nội dung thành một hoạt động thống nhất, phục vụ các sản phẩm in và digital 24 giờ mỗi ngày. Giờ đây, thu nhập của Telegraph là 50% từ quảng cáo và 50% từ phát hành. Số phát hành báo in hằng ngày là 571.000, trong khi số người trả tiền digital là 320.000. Trong số 61 triệu người dùng unique mỗi năm, chỉ có 23 triệu từ Anh, có nghĩa Telegraph đã trở thành một trang web toàn cầu. Tại quê hương mình, Telegraph là trang web đứng thứ 7 và nhận được khoảng 20.000 bình luận của độc giả mỗi ngày. Lượng truy cập website tăng gấp 10 lần kể từ năm 2006, khi hoạt động sản xuất báo in và digital lần đầu tiên được tích hợp.
Trong bài viết đăng trên trang MediaWeek vào ngày 29/6/2015, giám đốc thương mại của Bloomberg Media là Matt Teeman tiết lộ rằng tuy Bloomberg nổi tiếng với các thông tin tài chính nhưng sức mạnh hiện tại của họ nằm ở sự kết hợp giữa truyền hình, báo in, digital và những sự kiện được truyền trực tiếp, được hỗ trợ bởi lượng dữ liệu khổng lồ và những phân tích chuyên sâu từ hệ thống terminal của hãng tin này.
Đương nhiên, còn có thể kể ra rất nhiều cái tên khác nữa, từ những tờ báo hàng đầu nước Mỹ như New York Times, Washington Post cho đến nhiều cơ quan báo chí của Bắc Âu, Đức và cả những quốc đảo hay vùng lãnh thổ nhỏ bé như Singapore và Hong Kong, hay các hãng tin toàn cầu như Reuters, Al Jazzera. Chiến lược đa nền tảng – bên cạnh nhiều chiến lược sáng tạo khác – đang giúp họ biến đổi mạnh mẽ.
Tình hình tại Việt Nam
Thuật ngữ đa nền tảng bắt đầu được nhắc nhiều tại các hội thảo báo chí quốc tế vào năm 2010, và thế giới đã tiến rất nhanh trong vấn đề này. Nhưng ở Việt Nam, chúng ta vẫn đang loay hoay với các khái niệm về đa phương tiện và hội tụ. Tại Đại hội Báo chí Thế giới ở Washington DC hồi tháng 6/2015, các chuyên gia đã khẳng định rằng “hội tụ nay là câu chuyện lạc hậu”. Không phải những khái niệm này giờ đây không cần thiết mà đơn giản đa phương tiện và hội tụ là chuyện đương nhiên, không cần bàn cãi nữa.
Nhưng rất khó để thấy một cơ quan báo chí ở Việt Nam thực sự có chiến lược phát triển đa nền tảng. Đa số các báo in chỉ coi mảng digital như một phần nhỏ, do cấp phòng quản lý và hoạt động tương đối độc lập. Thậm chí vẫn có tình trạng bố trí nhân sự phụ trách online là những người có năng lực kém hơn với suy nghĩ đơn giản rằng website chỉ là phiên bản hỗ trợ cho báo giấy, thuần túy cắt dán nội dung từ báo in. Một số ít tờ báo chú trọng hơn về mảng website và giao cho những lãnh đạo cấp cao phụ trách, nhưng chính những lãnh đạo này cũng than phiền rằng digital chưa hề được coi là trụ cột chính.
Rất khó để thấy một cơ quan báo chí ở Việt Nam thực sự có chiến lược phát triển đa nền tảng. Đa số các báo in chỉ coi mảng digital như một phần nhỏ.
Một số báo có các website, các ứng dụng cho tablet và mobile nhưng nói chung chỉ dừng ở dạng thô sơ, sử dụng nhiều cái vỏ khoác lên một nội dung giống nhau mà thôi. Hình thức truyền tải nội dụng của báo chí Việt Nam vẫn còn khá đơn giản, bao gồm thông tin văn bản gắn kèm với ảnh và video, xu hướng thiết kế tự thay đổi cho thích ứng với màn hình – “responsive design” – vẫn là điều xa lạ với hầu hết website tin tức ở Việt Nam. Cũng cần đánh giá công bằng là một số cơ quan báo chí cũng có khá nhiều sản phẩm trên nhiều nền tảng khác nhau – và cũng là nỗ lực sáng tạo đáng hoan nghênh – nhưng đa phần những sản phẩm đó không được kết nối trong một chiến lược đa nền tảng thực sự.
Các cơ quan báo chí lớn cũng có cách tổ chức không khác với xu hướng chung ở Việt Nam, khi xây dựng riêng một đơn vị phát triển website và hoạt động khá độc lập từ khâu sản xuất nội dung đến phát hành và triển khai các hoạt động thương mại, quảng cáo. Đương nhiên, các đơn vị này có quy mô khá lớn, số lượng nhân sự tương đương một tờ báo trung bình, nhưng nó không phải là cách thức hoạt động đa nền tảng đúng nghĩa khi không tận dụng được nguồn lực chung để xây dựng chiến lược nội dung bền vững đồng thời cho nhiều nền tảng, để vừa đạt hiệu quả thông tin, vừa tiết kiệm được chi phí.
Thông tấn xã Việt Nam có lẽ là một trong những đơn vị báo chí có cơ hội phát triển chiến lược đa nền tảng nhờ cách tổ chức khá đặc thù nhằm phục vụ khách hàng là những cơ quan báo chí trong và ngoài nước, và sau này là cả các đối tượng người dùng đầu cuối thông qua nhiều ấn phẩm in, kênh truyền hình và báo điện tử. TTXVN gồm các đơn vị sản xuất tin nguồn cùng một mạng lưới gần 100 cơ quan thường trú bao phủ mọi tỉnh thành của Việt Nam và hàng chục quốc gia trên thế giới, trải rộng 5 châu lục.
Trong những năm qua, chúng tôi đã triển khai bước chuẩn bị là đào tạo kỹ năng làm báo hiện đại cho đội ngũ phóng viên trẻ để có thể tác nghiệp đa phương tiện trong mọi hoàn cảnh, bước tiếp theo là nâng cao năng lực cho đội ngũ biên tập viên để có thể xử lý dòng thông tin khổng lồ một cách linh hoạt và năng động, thậm chí biết cách tạo ra những nội dung mới hoặc thậm chí một sản phẩm thông tin mới, đồng thời với việc tổ chức hệ thống điều phối để phân luồng thông tin chảy về các nền tảng khác nhau. Điều quan trọng là mọi hoạt động trong hệ thống đều được phải quản lý thống nhất và việc ra quyết định ở tất cả các cấp độ phải nhanh chóng, kịp thời. Một yếu tố then chốt nữa là phải sáng tạo và đổi mới bởi đây chính là động lực để phát triển.
***
Khi Internet phát triển và phát triển điện tử trở thành con đường tất yếu của báo chí, giới nghiên cứu đã đưa ra nhiều thuật ngữ để nhấn mạnh sự ưu tiên, ban đầu là web-first (ưu tiên website), sau đó là digital-first để chỉ một chiến lược digital tổng thể. Gần đây do sự phát triển quá mạnh mẽ của điện thoại di động, mobile-first lại trở thành lời kêu gọi đối với các nhà xuất bản tin tức, chưa kể một xu hướng đang nổi lên là social-first – ưu tiên phát thông tin lên mạng xã hội thậm chí trước khi phát tin chính thức.
Chiến lược đa nền tảng (multiplatform) với đòi hỏi thông tin phải xuất hiện bất cứ nơi nào có độc giả, và chủ động đưa tin đến với độc giả thay vì cách tiếp cận truyền thống là độc giả tìm đến với thông tin, thực tế lại đang đưa báo chí trở về với nguyên tắc cơ bản nhất của mình: coi độc giả là ưu tiên số 1 (audience-first).
Bài viết cung cấp thêm một số góc nhìn từ người trong và ngoài cuộc về các hoạt động ngầm trong mạng Dark Net, góc khuất tăm tối nhất của Internet.
Hôm 15/7/2015 tại thành phố Pittsburgh (Pennsylvania – Mỹ), Chưởng lý Liên bang Mỹ David J. Hickton đã thông báo về thắng lợi mới nhất của các cơ quan liên bang trong cuộc chiến chống tội phạm mạng. Ông nói: “Chúng tôi đã phá được một tổ ong bầu của bọn hacker tội phạm, nơi nhiều người đã tin rằng không thể thâm nhập được. Chúng tôi đang trong quá trình truy bắt và buộc tội những con ong này.”
Sáng hôm sau, hơn 70 người trên khắp thế giới đã bị buộc tội, bị bắt hoặc khám xét trong một chiến dịch mà Bộ Tư pháp Mỹ gọi là “nỗ lực thực thi pháp luật phối hợp quốc tế lớn nhất từng có nhắm vào một diễn đàn tội phạm trên mạng.”
Sau cuộc điều tra quốc tế 18 tháng do Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đứng đầu, được gọi là Chiến dịch Chân trời Che giấu (Shrouded Horizon), những hacker trên một trang mạng tên là Darkode đã bị buộc tội chuyển ngân lậu, rửa tiền và âm mưu lừa đảo thông qua máy tính. Những kẻ chuyên về máy tính này để lại dấu vết khắp nơi, trong đó có một thành viên thâm nhập được các công ty như Microsoft và Sony, và một thành viên khác xóa sạch dữ liệu của hơn 20 triệu nạn nhân.
Ông Hickton cho biết Darkode gây ra “một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với tính toàn vẹn của dữ liệu máy tính ở Mỹ và trên khắp thế giới”. Những máy tính của trang mạng này được xem là “bất khả xâm phạm”, có thể tránh bị luật pháp đụng tới nhờ đặt các máy chủ ở hải ngoại – trong đó có một máy được truy dấu vết tới Seychelles, đảo quốc hẻo lánh ở Ấn Độ Dương.
Phó Giám đốc FBI Mark F. Giuliano nói: “Bọn tội phạm mạng không nên được có một nơi trú ẩn an toàn để lựa chọn các công cụ hành nghề của chúng, và Chiến dịch Chân trời Che giấu cho thấy chúng tôi sẽ làm tất cả những gì trong khả năng của mình để triệt phá những hoạt động phi pháp của chúng.”
Tuy nhiên…
Chiến dịch này có thể xem là thành công trong tạm thời. Hai tuần sau, “Sp3cial1st” – quản trị viên chính của mạng Darkode, đăng một phát biểu trả đũa trên một trang mới – điều này càng cho thấy rõ nỗi vất vả của các cơ quan liên bang trong việc giữ gìn trật tự trị an cho Internet. Sp3cial1st viết: “Phần lớn thành viên vẫn bình an cùng với các thành viên cao cấp. Dường như các cuộc bố ráp tập trung vào những người mới gia nhập hoặc những người đã giải nghệ từ nhiều năm. Diễn đàn sẽ trở lại.” Hắn thề là tổ chức này sẽ tập hợp trở lại ở vùng sâu thẳm nhất, khó thâm nhập nhất trên mạng gọi là Dark Net – một nơi mà bất cứ ai, trong đó có giới tội phạm, có thể hoạt động gần như ẩn danh. Và Dark Net có thể không bao giờ bị phá bỏ – mà trớ trêu thay, nhờ các cơ quan liên bang đã tạo ra nó và vẫn đang tài trợ cho nó lớn mạnh.
Dark Net (đôi khi được gọi là Dark Web) vận hành trên trình duyệt Tor, phần mềm miễn phí che giấu vị trí và hoạt động của người lướt web. Ban đầu được Phòng Nghiên cứu Hải quân Mỹ thiết kế, Tor nhận được 60% tài trợ từ Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Mỹ để là một mạng lưới an toàn cho các cơ quan chính phủ cũng như những người bất đồng chính kiến chống lại các chế độ áp bức. Nó là một công cụ bảo vệ tính riêng tư đã được dùng cho các mục đích cả thiện lẫn ác.
Trong thập niên vừa qua, Tor đã giúp cho giới hoạt động biểu tình lan truyền tin tức trong sự kiện Mùa xuân Ả Rập; nó đã giúp các nạn nhân bạo hành gia đình trốn tránh những kẻ rình rập trên mạng; và nó đã giúp thường dân lướt web mà không bị các hãng quảng cáo theo dõi. Nhưng đồng thời, Dark Net mà Tor tạo điều kiện để vận hành – đã trở thành nơi ẩn náu chính cho bọn tội phạm như Ross Ulbricht, sáng lập viên của mạng Silk Road (Con đường Tơ lụa) nay đã bị cầm tù; những hacker đứng sau các vụ tấn công gần đây vào trang mạng ngoại tình Ashley Madison; và nhóm quốc tế bị cơ quan liên bang triệt phá hồi tháng 7.
Là một công cụ cho cả giới hoạt động đấu tranh lẫn giới tội phạm, Tor trở thành một vấn nạn ngày càng nan giải cho các cơ quan thực thi pháp luật – gây khó khăn hơn cho trò may rủi gặp đâu đánh đó của những người cố gắng giữ trật tự cho vùng mất trật tự nhất của Internet. Và cuộc chiến về tương lai của Dark Net có thể quyết định số phận của tính riêng tư trên mạng ở Mỹ và ngoại quốc. Như ông Hickton phát biểu với tạp chí Rolling Stone, “Đó là miền Viễn Tây của Internet.”
Việc mua bán ma túy gần như không thể truy dấu vết được trên mạng Silk Road (Ảnh: Bộ Tư pháp Mỹ)
Thử tưởng tượng mạng Internet như một núi băng trôi, phần lớn mọi người chỉ thấy Mạng Bề mặt (Surface Web) trên mặt nước: đó là Internet ta vẫn lướt hàng ngày, từ những tin tức tới đủ chuyện tầm phào và phim ảnh khiêu dâm mà chỉ gần gõ tìm trên Google là ra liền.
Nhưng lặn xuống dưới thì ta sẽ thấy Mạng Sâu thẳm (Deep Web) rộng mênh mông: toàn bộ những dữ liệu mà các trang mạng tìm kiếm không thể tìm ra, Mạng Sâu thẳm này lớn hơn nhiều so với Mạng Bề mặt. Mạng lưới Sâu thẳm này chuyển tải những lưu lượng truy cập Internet thường nhật khổng lồ, nhưng được cố ý giữ kín, gồm bất cứ thứ gì cần bảo mật như giao dịch ngân hàng trực tuyến, lưu trữ hồ sơ y khoa, hệ thống trả phí để sử dụng [paywall] (như Netflix), một trang mạng được bảo vệ bằng mật khẩu (như e-mail của ta) hoặc một trang mạng bắt buộc bạn phải tìm kiếm ở đó (giống như khi ta muốn tìm hồ sơ tòa án).
Mạng Sâu thẳm này hoàn toàn không có gì bất chính hay phi pháp, và theo một số ước tính có quy mô lớn gấp 500 lần so với Mạng Bề mặt, mạng của những trang quen thuộc như YouTube, Twitter và Tumblr. Dark Net ẩn náu trong Mạng Sâu thẳm vì những trang mạng ở đó cũng không bị các trang mạng tìm kiếm tìm ra. Nhưng điểm khác biệt lớn là ở chỗ: Dark Net gồm những người và những trang mạng muốn ẩn danh và, trừ phi bạn dùng trình duyệt Tor, gần như không thể tìm ra được.
Tor cho ta sử dụng Mạng Bề mặt, nhưng cũng cho ta lướt mạng Amazon và Silk Road. Dùng một trình duyệt thông thường như Firefox, ta có thể bị nhận dạng bằng địa chỉ Giao thức Internet (IP) của ta, tức là mã số có thể được truy dấu vết tới thiết bị cụ thể của ta. Nhưng trên Dark Net, vị trí của ta – và vị trí của những người giám sát các trang mạng mà ta tìm kiếm – được giấu kín. Phần lớn sử dụng Tor với những mục đích bảo vệ tính riêng tư hợp pháp. Thực vậy, theo Dự án Tor – tổ chức phi vụ lợi được chính phủ tài trợ chịu trách nhiệm duy trì trình duyệt này – việc lướt mạng Dark Net chỉ chiếm 3% trong lượng sử dụng Tor. (Và các hoạt động tội phạm chỉ là một phần nhỏ trong đó). Nhưng vì Dark Net dường như quá mờ ám và bí hiểm, nó đã trở nên quá đáng ngại trong trí tưởng tượng của công chúng, một kiểu vơ đũa cả nắm đáng sợ gộp chung mọi thứ kinh hoàng lẩn quất trên mạng: bọn khủng bố, bọn ấu dâm, bọn buôn bán ma túy, những hacker làm mướn.
Trong năm qua, một số phần tử đáng sợ này đã nổi lên. Hồi tháng 5, chính quyền liên bang kết án tù chung thân đối với Ulbricht, sáp lập viên của Silk Road – thị trường chợ đen trên mạng với doanh thu khoảng 200 triệu USD. Hồi tháng 8, một nhóm hacker đã tiết lộ trên Dark Net thông tin cá nhân của khoảng 36 triệu người sử dụng trang mạng ngoại tình Ashley Madison. Sau khi Nhà nước Hồi giáo nhận trách nhiệm về vụ nổ súng bên ngoài một cuộc thi biếm họa về Nhà Tiên tri Mohammed ở Texas hồi tháng 5, Dark Net là chỗ duy nhất bị đổ lỗi.
Michael B. Steinbach, phó giám đốc phụ trách chống khủng bố của FBI, nói với Ủy ban An ninh Nội địa của Hạ viện Mỹ rằng các công cụ mã hóa đã giúp những tên khủng bố như vậy có “một vùng tự do để chiêu mộ, biến thành kẻ cực đoan, âm mưu và lập kế hoạch”. Ông Steinbach cũng nói rằng nếu không có khả năng theo dõi sát sao bọn khủng bố trên mạng, “trong một số trường hợp chúng ta đã qua thời kỳ đi vào vùng u tối. Chúng ta hiện đang u tối.”
Ma túy bị tịch thu từ một người bán trên Dark Net ở Đức hồi tháng 3/2015 (Ảnh: Polizei Sachsen)
Tuy đã có những chiến dịch đình đám triệt phá Darkode và Silk Road, Dark Net đang phát triển mạnh mẽ. Theo một nghiên cứu hồi tháng 8 của các nhà nghiên cứu ở Đại học Carnegie Mellon, bọn tội phạm kiếm được khoảng 100 triệu Mỹ kim mỗi năm nhờ bán ma túy và các hàng lậu khác trên những trang mạng ẩn kín bằng cách dùng tiền ảo Bitcoin, loại tiền số hóa không cần thẻ tín dụng hay ngân hàng để xử lý giao dịch.
Các cơ quan liên bang không chỉ đang chống bọn xấu giỏi ẩn mình trên mạng, mà họ còn đang đương đầu với số lượng đông đảo thường dân đổ xô kiếm lợi ẩn danh trên mạng. Các nhà nghiên cứu ở Đại học Carnegie Mellon kết luận, “Do có nhu cầu rất cao về các sản phẩm được bán, chưa rõ là các vụ triệt phá có sẽ hiệu quả hay không.”
Ross Ulbricht – sáng lập viên của mạng Silk Road
Ước tính Ross Ulbricht – sáng lập viên của mạng Silk Road, kiếm được khoảng 20.000 USD mỗi ngày dù hoạt động trên máy ở các thư viện công cộng và tiệm cà phê, trong khi trang mạng này (bắt đầu hoạt động từ năm 2011) có doanh thu tổng cộng 1,2 tỉ Mỹ kim. Trích dẫn thông tin của các điều tra viên liên bang, New York Times cho biết trong gần 3 năm hoạt động của Silk Road, hơn 1,5 triệu giao dịch đã được thực hiện trên trang này, liên quan tới hơn 100.000 tài khoản người mua và gần 4.000 tài khoản người bán; vào lúc bị đóng, trang này niêm yết bán hơn 13.000 món ma túy. Khi bị bắt, Ross Ulbricht được cho là có tài sản khoảng 30 triệu Mỹ kim, nhưng không bằng tiền chính thức, mà toàn bằng tiền ảo Bitcoin.
Dù nhiều người nghĩ rằng phải cỡ hacker mới lướt mạng Dark Net được, nhưng chuyện mua bán hàng và dịch vụ phi pháp hóa ra dễ đến mức đáng ngạc nhiên. Nhấp chuột trên Tor là thấy nó giống như bất cứ trình duyệt nào – có thêm logo hình củ hành của nó – dù nó chạy chậm vì cách định tuyến phức tạp ở hậu trường. Thay vì có đuôi .com hay .org trong địa chỉ trang mạng, các trang mạng trên Dark Net có đuôi .onion và thường được gọi là các trang mạng onion (củ hành). Vì Google không dò tìm trên các trang mạng onion, ta cần dùng trang tìm kiếm thô sơ trên Dark Net và các danh mục như Hidden Wiki hay Onion Link.
Các trang mạng chợ đen trên Dark Net rất giống bất cứ trang bán lẻ nào, ngoại trừ có những loại hàng ví dụ như thuốc an thần benzo, chất thức thần psychedelic, và súng AK-47 xài rồi, thay vì nồi niêu hay đồ trang trí bãi cỏ. Trên Silk Road 3, một trang không có liên hệ với trang mạng Silk Road nguyên thủy, ta có thể tìm theo loại, hoặc kéo chuột xuống để thấy hình ảnh và mô tả của những món bán chạy nhất: 1 gam cocaine 90% nguyên chất, gói 10 viên methylphenidate XL 18 mg (Concerta/Ritalin), vân vân. Người bán được cộng đồng xác thực và chấm điểm, giống như trên eBay và các trang mạng mua sắm khác.
Tuy lướt mạng Dark Net dường như khá dễ dàng, cơ quan thực thi pháp luật lại gặp khó khăn nhiều hơn trong việc triệt phá kẻ xấu chỉ vì một lý do đơn giản: Chính những công cụ giúp những đặc vụ của chính phủ và giới bất đồng chính kiến ẩn danh trên mạng cũng giúp bọn tội phạm gần như vô hình. Karen Friedman Agnifilo, phó chưởng lý khu vực Manhattan, một trong những người dẫn đầu cuộc chiến chống tội phạm trên mạng, nói: “Đây là hiện trường tội ác của thế kỷ 21, và những kẻ buôn lậu này tìm đủ mọi cách để che đậy dấu vết của chúng.”
Paul Syverson, một nhà toán học 57 tuổi ở Phòng Nghiên cứu Hải quân Mỹ, đã tạo ra Tor làm phương tiện cho người ta trao đổi thông tin một cách an toàn trên mạng. Mặc chiếc áo thun M.C. Escher, ngồi trong văn phòng bừa bộn của ông ở Washington, D.C., ông Syverson nói: “Lúc đó chúng tôi đương nhiên hiểu rằng kẻ xấu có thể dùng nó, nhưng mục tiêu của chúng tôi là có cái gì đó cho những người lương thiện muốn tự bảo vệ mình.”
Những người sáng tạo Tor: Syverson, (giữa, hàng cuối), Dingledine và Mathewson (trên cùng, từ bên trái). (Ảnh: Brennan Novak)
Từ khi ra đời vào năm 1923, Phòng Nghiên cứu Hải quân Mỹ là cơ sở nghiên cứu và phát triển được kính trọng nhất của quân đội, phát minh đủ thứ từ radar tới GPS. Năm 1995, Syverson và các đồng nghiệp nghĩ ra một cách giúp cho việc trao đổi thông tin trên mạng càng an toàn càng tốt, mục đích là tạo ra một phương tiện để bất cứ ai – trong đó có các nhân viên và đặc vụ của chính phủ – cũng có thể chia sẻ thông tin mà không để lộ danh tánh hoặc vị trí của mình.
Với tài trợ của Bộ Quốc phòng Mỹ, Syverson tuyển hai sinh viên đầu bù tóc rối tốt nghiệp Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Roger Dingledine và Nick Mathewson, để giúp hiện thực hóa ý tưởng của ông. Giống như Syverson, Dingledine – nhà hoạt động đấu tranh vì quyền riêng tư, người gốc Chapel Hill, North Carolina – thấy dự án này là cách để giúp mọi người tự bảo vệ trong thời đại bị theo dõi trên mạng. Dingledine đặt câu hỏi: “Làm sao chúng tôi có thể xây dựng được một hệ thống giúp bạn có quyền riêng tư trong khi các chính phủ lớn đang ráng hết sức theo dõi Internet sát sao. Đó quả thật là một vấn đề nghiên cứu khó.”
Để hiểu cách vấn đề này được giải quyết, thử hình dung một điệp viên đi xe lửa từ Paris sang Berlin. Nếu điệp viên này đi thẳng thì có thể dễ dàng bị theo dõi. Nhưng nếu anh ta đáp nhiều chuyến tàu qua nhiều thành phố – Paris tới Amsterdam, Amsterdam tới Madrid, Madrid tới Berlin – thì khó bị theo dấu hơn. Về căn bản đó chính là cách Syverson và nhóm của ông thiết kế giải pháp. Thay vì một điệp viên ở Paris trực tiếp truy cập một computer ở Berlin, anh ta sẽ được định tuyến qua một loạt các computer ngẫu nhiên, che giấu vị trí thực của anh ta. Họ gọi mạng lưới này Onion Routing (Định tuyến Củ hành), hàm ý là cách truy cập mạng này thực hiện qua nhiều lớp như các lớp vỏ củ hành.
Năm ngoái, Andrew Lewman, giám đốc điều hành của Dự án Tor, mô tả với BBC: “Tor Network là một mạng lưới gồm khoảng 6.000 điểm chuyển tiếp, đó là các máy chủ dàn trải trên khoảng 89 nước. Và công việc của chúng tôi là chuyển tiếp lưu lượng truy cập mạng qua 3 trong những điểm chuyển tiếp này theo một kiểu thứ tự ngẫu nhiên, sao cho vị trí thật của bạn trên thế giới khác với vị trí tưởng như là điểm xuất phát của bạn. Ví dụ bạn đang ngồi ở Anh đây, và mở trình duyệt Tor để lướt mạng. Bạn có thể dường như xuất hiện từ Nhật, Argentina, hay Mỹ.”
Tuy nhiên, nếu chỉ có người trong quân đội sử dụng Tor, rõ ràng là lưu lượng truy cập mạng chỉ liên quan tới chính phủ. Syverson nói: “Chúng tôi muốn có một mạng lưới tải lưu lượng truy cập cho nhiều loại người sử dụng khác nhau, để ta không thể biết đây là một người thoát bệnh ung thư tìm thông tin hay là người của Hải quân.” Để làm được vậy, Syverson và nhóm của ông ra một quyết định mà ông gọi là “quan trọng cho tính an ninh của hệ thống”: Họ thiết kế Tor để cung cấp miễn phí trên mạng và dưới dạng nguồn mở, nghĩa là bất cứ ai trên thế giới cũng có thể đánh giá và cải tiến nó.
Mạng Tor không chỉ nhằm mục đích che giấu ai đang truy cập các trang mạng, mà nó còn được tạo ra để giúp các trang mạng có thể che giấu vị trí của các máy chủ duy trì trang mạng. Một trong những mục đích là cung cấp một kiểu hầm trú ẩn bí mật cho các trang mạng chính phủ, để nếu chúng bị tấn công, các đặc vụ của chính phủ có thể truy cập một phiên bản ẩn kín của trang mạng trực tuyến mà không bị hacker lần ra dấu vết. Đó là những trang mạng có đuôi .onion. Nhóm sáng tạo mạng Tor gọi chúng là các trang mạng “dịch vụ ẩn kín” (“hidden services”) – ngày nay, nó được gọi bằng cái tên giật gân hơn: Dark Net.
Năm 2003, phần mềm Tor được cung cấp công khai. Tin về trình duyệt này lan truyền trên các diễn đàn trong giới đấu tranh vì quyền riêng tư và giới nghiên cứu, và nó trở thành công cụ vững chắc và quan trọng nhất cho bất cứ ai muốn ẩn danh trên mạng. Giới nghiện và chuyên về máy tính, các đặc vụ của chính phủ và giới hoạt động đấu tranh lập nên một mạng lưới tự nguyện gồm nhiều điểm nối (node) định tuyến lưu lượng truy cập Tor một cách ẩn danh trên toàn thế giới. Chẳng mấy chốc, người ta đã có thể yên tâm lướt mạng Internet mà không bị theo dõi dấu vết – vô hình đối với bất cứ ai muốn biết họ là ai, họ đi tới đâu hoặc họ định làm gì.
Nima Fatemi từng dùng Tor để loan tin về cuộc nổi dậy ở Iran và nay là người đi đầu cổ xúy cho trình duyệt này (Ảnh: Mariel Iezzoni)
Những người sớm sử dụng Tor không phải là tội phạm mà là những người bất đồng chính kiến. Một trong số họ là Nima Fatemi, một thanh niên Iran 27 tuổi góp phần lớn trong việc truyền bá Tor – giúp nhiều người khác trên khắp thế giới dùng phần mềm này để chống lại các chế độ áp bức. Anh nói với cây bút David Kushner của tạp chí Rolling Stone: “Chúng tôi cần một thứ khác để kết nối Internet cho an toàn. Tôi đã tìm được Tor và nghĩ rằng ‘Đây chính là công cụ.’ Rất an tâm.”
Vào mùa hè năm 2009 ở Tehran, Fatemi bị cảnh sát chống bạo động rượt chạy thục mạng sau khi anh chụp ảnh một cuộc biểu tình. Anh thoát nhờ chạy được vào sân sau của một nhà và được gia đình đó che chở. Anh kể: “Tôi thấy đó là bổn phận vì quá nhiều người bên ngoài Iran không hề biết rằng chúng tôi đang biểu tình. TV nhà nước chỉ chiếu ảnh chụp hoa lá này nọ thôi.”
Ở một số nơi trên thế giới, hoạt động đấu tranh trên mạng xã hội là việc nguy hiểm. Gần đây, một blogger ở Brazil bị chặt đầu, và một blogger khác ở Bangladesh bị chém chết bằng mã tấu. Ở Iran, blogger Soheil Arabi bị Tối cao Pháp viện kết án treo cổ vì “xúc phạm Đấng Tiên tri Mohammed” trong các bài đăng trên Facebook. (Án của anh sau đó được giảm xuống còn hai năm bắt buộc học thần học, nhưng anh đang thụ án 7 năm rưỡi vì tội xúc phạm Lãnh tụ Tối cao.) Năm nay, chỉ riêng ở Bangladesh đã có bốn blogger thế tục bị giết.
Tới trước lúc suýt bị bắt, Fatemi đã tải lên những bức ảnh được sử dụng trên Facebook và Twitter để loan tin mới nhất về việc chính quyền Iran đàn áp giới bất đồng chính kiến. Do bị theo dõi sát sao hơn, anh chuyển sang dùng Tor để tiếp tục hoạt động ẩn danh – và để giúp chính mình và bạn hoạt động đấu tranh của mình tránh bị cầm tù. Fatemi đã tổ chức các hội thảo riêng ở Iran, dạy cho bạn bè và gia đình cách dùng phần mềm này và qua đó củng cố mạng này, vì nhiều người sử dụng hơn có nghĩa là có thêm nhiều điểm nối để chuyển tiếp và che giấu lưu lượng truy cập mạng. Anh nói: “Chúng tôi truyền bá công cụ này ở khắp nơi.”
Trong thập niên sau khi phần mềm Tor được công bố, Tor đã lan truyền nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi của chính phủ Mỹ và đi vào cộng đồng hoạt động đấu tranh. Điều này được thúc đẩy một phần nhờ Electronic Frontier Foundation (Sáng hội Biên giới Điện tử, EFF), tổ chức đấu tranh vì các quyền kỹ thuật số trước đây đã tài trợ và hiện nay vẫn cổ xúy Tor là công cụ mạnh để đấu tranh vì dân chủ.
Jacob Appelbaum, nhà hoạt động đấu tranh nổi tiếng đã làm việc sát sao với Edward Snowden và Julian Assange, gọi nó là “phản kháng việc theo dõi”. Bằng cách dùng Tor thay cho một trình duyệt khác, giới phản kháng và giới ký giả có thể đăng nhập vào Twitter hoặc vào các diễn đàn trao đổi (chat room) bất đồng chính kiến và giảm đáng kể rủi ro bị theo dõi bởi một chính quyền có thể tống giam họ hoặc có hành động tệ hại hơn. Jeremy Gillula, nhân viên kỹ thuật của EFF, nói: “Có những nước mà chỉ cần vào đọc một trang mạng chính trị về dân chủ là đủ để ta bị bỏ tù. Chính vì lý do sống còn đó mà Tor cần tồn tại.”
Trong biến cố Mùa xuân Ả Rập, Tor đã tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc biểu tình trên khắp Trung Đông. Nasser Weddady, một nhà hoạt động đấu tranh 39 tuổi người Mỹ gốc Mauritania, sống ở Mỹ và bắt đầu truyền bá trình duyệt ngầm này – trở thành một trong những nhà bất đồng trên mạng xã hội có ảnh hưởng nhất trong giai đoạn nổi dậy này. Anh nói: “Không thể truy cập được Twitter hay Facebook ở một số nơi như vậy nếu ta không có Tor. Bỗng nhiên những nhà bất đồng này xuất hiện, và thế là ta có ngay một cuộc cách mạng.”
Khi Dự án Tor vẫn chủ yếu nhận tài trợ của Bộ Quốc phòng Mỹ, Mathewson và Dingledine đã để cho phần mềm và cộng đồng phát triển. Với Mathewson, việc Tor tiếp tục lan truyền trong giới hoạt động đấu tranh trên khắp thế giới đã vượt quá mơ ước của anh. Anh nhớ lại: “Tôi cứ nhận được email từ nhiều người nói ‘Tôi đoan chắc là phần mềm của anh đã cứu mạng tôi. Tôi đáp ‘Tôi rất mừng là anh còn sống, nhưng tôi chỉ là người xưa nay viết phần mềm – Tôi hy vọng mình không làm hỏng gì!”
Vào ngày 27/1/2011, Ross Ulbricht, dùng biệt hiệu Altoid, thông báo mở trang mạng chợ đen đầu tiên để khai thác những khả năng che giấu của Dark Net. Giả danh là một khách hàng, hắn viết trên diễn đàn ma túy Shroomery.org, “Tôi tình cờ tìm được trang mạng gọi là Silk Road. Đó là một dịch vụ ẩn kín Tor tuyên bố là cho phép ta mua và bán ẩn danh trên mạng bất cứ thứ gì.”
Ulbricht, từng là chủ trang Dread Pirate Roberts, là người đầu tiên khai thác tiềm năng của Tor để phát triển một kiểu làm ăn phi pháp mới. Đó là một ý tưởng mới mẻ, chứ chẳng phải kỳ công kỹ thuật gì. Ulbricht, hay bất cứ ai có một trang mạng phi pháp, chỉ cần lập nó trên mạng ẩn Tor. Như vậy không chỉ khiến khó tìm ra ai làm chủ địa chỉ trang mạng đó, mà còn khó biết ai truy cập trang đó. Nhưng Ulbricht còn đi xa hơn bằng cách dùng Bitcoin để các giao dịch sau đó cũng khó bị truy dấu vết.
Tới mùa hè năm 2011, tin về Dark Net đã tới tai báo chí và giới chính khách. Trong một cuộc họp báo vào tháng 7 về Silk Road, Thượng nghị sĩ Chuck Schumer, đại diện tiểu bang New York, lên án những kẻ mua bán ma túy “giấu tông tích của mình bằng một chương trình giúp chúng gần như không thể bị truy dấu vết”, và kêu gọi Cơ quan Chống Ma túy (DEA) truy lùng chúng. Tạp chí Time gọi Dark Net là “nơi trú ẩn của bọn tội phạm … nơi nương náu trên mạng của ma túy, phim ảnh khiêu dâm và nạn sát nhân”. Tờ Daily Mail cảnh báo rằng “thuê kẻ giết mướn chưa bao giờ dễ hơn bây giờ”.
Tuy nhiên, nhiều nhà hoạt động đấu tranh trong cộng đồng Tor bực mình khi nghe từ “Dark Net”. Theo họ, các trang mạng tội phạm chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong lưu lượng truy cập các trang có đuôi .onion. Họ cho rằng thiên hạ quá chú ý vào hoạt động phi pháp nên đã không nhận ra mục đích tổng thể của Tor. Mathewson than: “Tôi không bận tâm lắm về thuật ngữ ‘Dark Net’. Tôi nghĩ nó là do báo chí nghĩ ra.”
Bất luận nó được gọi là gì đi nữa, những cơ quan uy quyền vẫn xem Dark Net là chuyện đáng quan tâm. Theo một tiết lộ của Edward Snowden vào tháng 10/2013, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), trong một bài thuyết trình tuyệt mật năm 2012, đã xem Tor là một mối đe dọa. Một slide của NSA có tít: “Tor quá tởm”. “Chúng ta sẽ chẳng bao giờ có thể phát giác tông tích của tất cả những người sử dụng Tor [mà] chỉ có thể phát giác một phần rất nhỏ.” (Khi được tạp chí Rolling Stone liên hệ, NSA từ chối bình luận.) Trong một tiết lộ khác của Snowden, cơ quan tình báo Vương quốc Anh, Government Communications Headquarters, đã xem tiềm năng của Tor cho đấu tranh dân chủ là “những mục đích sử dụng chính đáng giả mạo” mà các mục đích này lu mờ nếu so với “những kẻ xấu” thống lĩnh Dark Net.
Vì vậy, các cơ quan thực thi pháp luật bắt đầu tìm những cách mới để thâm nhập Dark Net. Hồi tháng, cảnh sát quốc tế Interpol tổ chức đợt huấn luyện đầu tiên trong lịch sử của mình về “nhận diện các phương pháp và chiến lược được các mạng lưới và cá nhân tội phạm có tổ chức dùng để tránh bị phát giác trên Dark Net”. Trong cùng tháng đó, Giám đốc FBI James Comey giải thích với Ủy ban Tư pháp của Thượng viện Mỹ về tình cảnh của FBI trong việc theo dõi các thông tin liên lạc được mã hóa. Ông nói: “Những công cụ mà chúng tôi được yêu cầu sử dụng đang ngày càng kém hữu hiệu.”
Nhưng theo các email được tiết lộ trên mạng gần đây, có ít nhất một công ty bảo đảm có giải pháp: Hacking Team, một hãng phần mềm ở Milan chuyên trang bị cho các chính phủ cách chống bọn tội phạm, những nhà hoạt động đấu tranh và những người bất đồng trên Dark Net. Như tổng giám đốc David Vincenzetti của Hacking Team viết cho những người trong danh sách email riêng tư của mình sau phát biểu của Comey: “Dark Net có thể bị vô hiệu hóa/giải mật hoàn toàn. Có công nghệ phù hợp để làm được chuyện này … Cứ trông cậy vào chúng tôi.”
Những email này nằm trong số các thông tin bị rò rỉ hồi tháng 7 khi một người tấn công vô danh thâm nhập cơ sở dữ liệu nội bộ của Hacking Team. Chúng tiết lộ rằng FBI đã chi tiêu gần 775.000 Mỹ kim cho phần mềm và các dịch vụ của Hacking Team, trong đó có các công cụ mà theo lời của Vincenzetti là đã nhắm cụ thể tới bọn tội phạm trên Dark Net. Trong một e-mail hồi tháng 9, một nhân viên FBI muốn biết liệu phiên bản mới nhất của phần mềm gián điệp (spyware) của Hacking Team vẫn có thể “tiết lộ địa chỉ IP thực của đối tượng sử dụng Tor hay không… . Nếu không, làm ơn giúp chúng tôi cách đánh bại Tor … Cảm ơn!” (Khi được liên hệ, FBI nói không bình luận về các công cụ và kỹ thuật cụ thể.)
Dĩ nhiên, chuyện một bộ phận của chính phủ Mỹ đang cố gắng giải mã bí mật được một bộ phận khác tài trợ nghe thật điên rồ, lãng phí và giả dối. Khi David Kushner của tạp chí Rolling Stone hỏi Syverson ông nghĩ sao về chuyện chính phủ cố gắng phá Tor, ông từ chối bình luận, nói rằng chuyện đó nằm ngoài phạm vi công việc của ông. Tuy nhiên, Mathewson tỏ vẻ không bận tâm lắm về tình huống có vẻ kỳ cục này. Ông mỉa mai: “Nào phải người ta đang bị những đặc vụ ảo theo dõi. Hẳn là chúng ta hình như luôn giả định là NSA cố gắng giải mã tất cả các mật mã mới đáng để ý.”
Eric Rabe, phát ngôn viên của Hacking Team, không chịu khẳng định hay bác bỏ việc FBI sử dụng công cụ của hãng. Nhưng ông không ngại quảng bá cho phần mềm của hãng, nói rằng phần mềm này giúp khách hàng thấy được bất cứ hành động nào mà một đối tượng đang làm trên máy tính hay thiết bị di động, trong đó có lướt mạng Dark Net. Nếu rơi vào tay kẻ bất lương, một công cụ như vậy có thể được dùng để thâm nhập hoặc nhiễm độc máy của nạn nhân. Và thị trường cho sản phẩm này mới bắt đầu lớn mạnh, do các cơ quan chính quyền cố gắng phá Tor, công cụ mà ông Rabe gọi là “cửa chính để bước vào Dark Web”. Ông nói: “Rõ ràng, Tor được sử dụng rất phổ biến cho hoạt động tội phạm. Tôi nghĩ là ngay cả những nhà hoạt động đấu tranh nhân quyền kiên định nhất cũng không nói rằng điều đó không đúng.”
Nhưng phần lớn những nhà hoạt động đấu tranh xem cuộc chiến của chính phủ chống lại Dark Net như sự tuyên truyền về nạn nghiện cần sa, một cuộc tấn công sai lầm nhắm vào một điều đang ngày càng có nguy cơ biến mất: quyền riêng tư và sự ẩn danh trên mạng. Dingledine nói với David Kushner: “Có nhiều chính phủ trên thế giới đang tìm cách ngăn cản không cho người dân truy cập những trang mạng này.” Khi David Kushner hỏi những cơ quan chính phủ nào đang tìm cách phá Tor, anh nhún vai và đáp: “Câu trả lời đơn giản là ‘Tôi không biết’. Và điều đó hết sức đáng ngại.”
Dan Kaufman, trưởng ban sáng tạo ở Cơ quan Các Dự án Nghiên cứu Cao cấp Quốc phòng (DARPA) – nhánh nghiên cứu và phát triển của Bộ Quốc phòng Mỹ – trước đây là nhà thiết kế trò chơi điện tử, nhưng bỏ nghề để theo nghiệp chống bọn tội phạm trên đời thực. Trong một phòng họp tắt đèn ở trụ sở tuềnh toàng của DARPA ở Arlington, Virgina, hồi tháng 6, ông bật một màn hình lớn có độ phân giải cao để trình bày cho David Kushner thấy cách DARPA đang tìm cách thắng trong trò chơi căn bản trên mạng: cảnh sát và kẻ cướp trong thời đại kỹ thuật số.
Để minh họa, ông lôi ra một mẩu quảng cáo cho một gái gọi tên là Cherry. Trong bức ảnh, cô gầy gò, gốc Châu Á, và trông như 19 tuổi nhưng có thể đang trong độ tuổi 30. Phần mô tả cho biết cô cao 1,63 mét, tóc nâu xõa ngang vai, và không xăm mình hay xỏ khuyên gì cả. Cherry là một nạn nhân của nạn buôn người, cô là một trong khoảng 600.000 tới 800.000 người bị đưa qua các biên giới quốc tế mỗi năm, theo ước tính của Bộ Ngoại giao Mỹ. Đây là ngành tội phạm phát triển nhanh nhất thế giới, kiếm lợi hàng năm lên đến gần 100 tỉ USD.
Và cũng như các loại hình làm ăn phi pháp khác – như ma túy và vũ khí – ngành này đã chuyển từ đường phố sang những ngóc ngách ẩn kín của Internet: các diễn đàn ẩn danh, những cuộc nói chuyện được mã hóa, các dịch vụ thuê bao và những trang mạng khác mà các công cụ tìm kiếm thông tin không thể định vị được. Vấn nạn này khiến DARPA nảy ra ý nghĩ phải ra tay hành động.
Họ đã tạo ra Memex: một công cụ tìm kiếm vận hành trên Deep Web và Dark Net. Memex có thể lùng sục rà soát mạng ẩn kín, tìm ra các trang mạng và lưu trữ dữ liệu để về sau có thể lục tìm được, như ta tìm kiếm trên Mạng Bề mặt bằng Google. Đó là vũ khí mới nhất và quan trọng nhất cho giới điều tra trên mạng, tiêu biểu cho một giai đoạn mới trong cuộc xung đột mà có thể phơi bày mạng Internet ẩn kín ở mức độ xưa nay chưa từng thấy. Như ông Kaufman trình bày với David Kushner, chỉ với địa chỉ email của Cherry và một cú nhấp chuột, Memex phô bày một ma trận gồm những đầu mối thông tin có liên quan: các số điện thoại, các địa chỉ tiệm mát-xa, những bức ảnh liên quan tới các mẩu quảng cáo trên mạng của cô ta.
Memex là sản phẩm trí tuệ của tiến sĩ Christopher White, một cựu giám đốc chương trình của DARPA. Chỉ mới 33 tuổi, White đã vinh dự là viên chức cao cấp của DARPA ở Afghanistan, và trong vài năm qua đã chú ý tới Dark Net. Niềm cảm hứng của anh xuất phát từ những lần tham quan các cơ quan thực thi pháp luật và thấy họ dường như không được chuẩn bị đầy đủ để chống tội phạm trên mạng. Anh nói: “Họ dùng Google và Bing trong công việc của mình. Những thứ mà họ tìm kiếm đâu có trên mạng nếu dùng các công cụ đó – chúng nằm ở mạng Dark Net sâu hơn.”
Các cơ quan chính phủ và thực thi pháp luật nay phối hợp chặt chẽ với DARPA để hiệu chỉnh Memex cho thích ứng với nhu cầu của họ, và cũng đang nghiên cứu sử dụng nó để phát hiện những kẻ chiêu mộ ISIS ẩn mình trên mạng. Công nghệ này là một phần của ngành đang bùng nổ dựa trên nhu cầu chế ngự Dark Net. Các hãng gọi là hãng “thông tin về mối đe dọa” (“threat intelligence”) – chẳng hạn như iSight Partners, mà tờ The New York Times so sánh với “các trinh sát quân sự” – cung cấp dịch vụ với chi phí có thể lên tới 500.000 USD cho các khách hàng như ngân hàng và cơ quan chính phủ để lùng sục trên Dark Net tìm những hacker tiềm tàng. Theo hãng nghiên cứu công nghệ Gartner, tới năm 2017 thị trường này có thể đạt giá trị 1 tỉ USD.
Nhưng liệu việc phơi này Dark Net rốt cuộc có thể triệt tiêu nơi cuối cùng còn lại cho sự riêng tư trên Internet hay không? Giới đấu tranh vì quyền tự do trên mạng hy vọng rằng Memex sẽ không có cùng ảnh hưởng đối với những người sử dụng Dark Net vì các mục đích hợp pháp. Một blogger về an ninh mạng gần đây viết trên mạng: “Memex có thể là một công cụ lý thú và rất mạnh, nhưng cũng như bất cứ công cụ nào khác, nó có thể được dùng cho việc thiện lẫn việc ác. Cũng chính công nghệ đó rất có thể được dùng để xâm phạm quyền riêng tư và theo dõi dòng chảy của các dữ liệu chính đáng và riêng tư.”
Kaufman – gần đây đã rời DARPA để trở thành phó giám đốc nhóm Dự án và Công nghệ Cao cấp của Google, nói: “Quyền riêng tư là vấn đề rất lớn.” Memex có những hạn chế cố hữu, nó chỉ có thể lùng sục các nội dung được công khai trên Deep Web và Dark Net – những trang mạng không được bảo vệ bằng mật khẩu hay hệ thống trả phí để sử dụng (paywall). Điều này hạn chế khả năng của Memex trong việc triệt phá một trang mạng Darkode (cần mật khẩu cho người sử dụng). Memex sẽ không tiêu diệt được Dark Net – nhưng sẽ khiến nó bị phơi bày nhiều hơn với cơ quan thực thi pháp luật. Kaufman nói: “Tôi nghĩ thế giới sẽ tốt đẹp hơn nếu có minh bạch.”
Hồi cuối tháng 8, những quản trị viên của trang mạng chợ đen Agora, một trong những tụ điểm lớn nhất để mua ma túy sau khi Silk Road bị triệt phá, đưa lên diễn đàn DarkNetMarkets trên mạng xã hội Reddit một lời cảnh báo. Họ viết: “Gần đây nghiên cứu đã làm sáng tỏ về những nhược điểm trong giao thức Dịch vụ Ẩn kín Tor mà có thể góp phần phát giác tông tích của các vị trí máy chủ.”
Dường như họ nhắc tới một nghiên cứu mới của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT); nghiên cứu này cho là đã phát hiện những điểm yếu quan trọng trong Tor giúp cho các nhà nghiên cứu phá được tính ẩn danh của người sử dụng. Các quản trị viên của Agora viết tiếp: “Gần đây chúng tôi đã phát hiện hoạt động đáng ngờ xung quanh các máy chủ của chúng tôi, khiến chúng tôi tin rằng một số trong những cuộc tấn công được mô tả trong cuộc nghiên cứu đó có thể đang diễn ra.” Và để an toàn, họ tạm thời rút trang mạng khỏi Dark Net cho tới khi tìm ra giải pháp. Tính tới thời điểm tạp chí Rolling Stone viết bài về Dark Net, trang Agora vẫn còn ngoại tuyến (offline).
Hiện thời, những người phòng chống Dark Net có lý do để ăn mừng. Tuy cựu thành viên diễn đàn Darkode khoác lác là sẽ tái xuất trên Dark Net, vẫn chưa thấy chúng đâu cả (dù điều này không có nghĩa là chúng không có ở đó) – và đã có những lời nhận tội đầu tiên của những người sử dụng. Eric “Phastman” Crocker, một thanh niên 29 tuổi ở Binghamton, New York, gần đây đã nhận tội vi phạm luật chống thư rác sau khi bị bắt vì tội bán phần mềm độc hại (malware). Hắn sẽ bị kết án vào ngày 23/11, và có thể bị án tới ba năm tù và phạt 250.000 USD.
Nhưng khi các cơ quan liên bang hân hoan đếm các thắng lợi của mình, những người cần ẩn danh vẫn đang đấu tranh vì mạng sống của mình. Hồi tháng 8, Tối cao Pháp viện của Saudi Arabia đã quyết định xem xét lại trường hợp gây tranh cãi của Raif Badawi, một blogger bị kết án 10 năm tù và bị đánh 1.000 roi, sau khi bị bắt hồi tháng 6/2012 vì tội chỉ trích giới giáo sĩ của vương quốc này. Badawi, người sau đó đã giành Giải Pinter của Hội Văn bút Quốc tế (PEN), là hiện thân của tầm quan trọng của sự ẩn danh và quyền tự do trên mạng – được trở thành hiện thực nhờ chính phần mềm làm nền vận hành cho Dark Net.
Mạnh dạn ủng hộ Tor, Hạ nghị sĩ Zoe Lofgren đại diện cho tiểu bang California nằm trong số ít các nghị sĩ tin rằng các cơ quan liên bang không nên quên mục đích ban đầu của phần mềm này. Bà nói: “Tor đã được tạo ra với tài trợ của chính phủ Mỹ để cổ xúy tự do. Đó là lý do tại sao chúng ta ủng hộ sáng tạo Tor và vẫn là lý do cốt lõi tại sao Tor tồn tại.”
Khi cuộc chiến về Dark Net vẫn tiếp diễn, phần mềm Tor lại càng phổ biến với các trang mạng chủ lưu. Hiện nay Facebook có phiên bản trang mạng với đuôi .onion trên Tor cho những ai muốn cảm thấy ít bị theo dõi hơn. Hồi tháng 6, phát biểu tại một sự kiện của EPIC, một tổ chức phi vụ lợi về quyền riêng tư và các quyền tự do dân sự, tổng giám đốc Apple – Tim Cook phê phán các nỗ lực của chính phủ nhằm phá mã của các thiết bị tiêu dùng cá nhân. Ông nói: “Tháo gỡ hoàn toàn các công cụ mã hóa khỏi các sản phẩm của chúng tôi – như một số người ở Washington muốn chúng tôi làm – chỉ làm hại cho các công dân tuân thủ pháp luật, những người trông cậy vào chúng tôi để bảo vệ dữ liệu của họ. Những kẻ xấu vẫn sẽ mã hóa, chuyện đó dễ làm và có sẵn công cụ để làm.”
Mathewson tiên đoán rằng những trình duyệt khác như Firefox sẽ lồng Tor vào tính năng hoạt động của mình, và ông hy vọng rằng sự riêng tư sẽ trở thành “một phương thức giao tiếp mặc định trên Internet” trong vòng 5 năm. Nhưng cuộc rượt đuổi lòng vòng chắc chắn sẽ tiếp tục. Dù có những nhà hoạt động đấu tranh dùng các công cụ này để cải thiện thế giới, cũng sẽ có những tội phạm dùng cùng những công cụ này để lợi dụng nó – và giới thực thi pháp luật vẫn săn lùng chúng. Chưởng lý Mỹ David J. Hickton nói: “Tôi cũng quan ngại về các quyền riêng tư như bất cứ ai, nhưng không lẽ quý vị muốn chúng tôi không làm gì cả?”
Bức ảnh gốc chụp Albert Einstein thè lưỡi trong xe của Arthur Sasse
Bức ảnh nhà bác học Albert Einstein thè lưỡi rất hài hước gây không ít sự tò mò với nhiều người. Sự thật về câu chuyện đằng sau bức ảnh này cũng rất thú vị và đã thay đổi nhận thức của mọi người về thiên tài Einstein.
Thời điểm bức ảnh này được chụp vào đúng nhân dịp sinh nhật thứ 72 của Einstein – 14/03/1951. Nhiếp ảnh gia may mắn sở hữu bức ảnh mang giá trị của khoảnh khắc này là Arthur Sasse.
Hôm ấy, trường đại học Princeton tổ chức tiệc kỷ niệm cho Albert Einstein và ông đã bị rất nhiều phóng viên “bao vây” bên ngoài sau khi kết thúc bữa tiệc. Sasse đã đợi từ đầu cho đến lúc có thể tiếp cận với Einstein, dù khi đó ông đã lên ô tô và khéo léo ngồi giữa vợ chồng Tiến sĩ Aydelotte. Saase bám theo cửa xe, nói theo: “Khoan đã, thưa giáo sư. Chẳng lẽ vào ngày sinh mà ông cũng không cười được một cái để chụp ảnh hay sao?”.
Einstein không đáp một lời nào với anh phóng viên mà chỉ thè lưỡi rất nhanh và quay mặt đi. Không ai nghĩ rằng Sass có thể chụp kịp phản ứng hài hước mang tính bộc phát đó của Einstein. Đến khi về toà soạn, Sasse cho mọi người xem bức ảnh và tất cả đã ngồi lại để thảo luận nghiêm túc rằng có nên đưa nó lên mặt báo hay không. Họ đã quyết định đăng lên tờ International News Photos Network và may mắn kết quả rất thuận lợi.
Về phần Einstein, chính ông cũng tỏ ra thích thú với tác phẩm mang tính khoảnh khắc này và cho rằng đây là bức ảnh chụp ông thành công nhất. Bức ảnh gốc được công bố có cả vợ chồng Tiến sĩ Aydelotte. Một chuyện thú vị hơn nữa là ông đã cắt riêng phần ảnh có mặt mình và dán vào bưu thiếp chúc mừng năm mới gửi đến những người bạn của ông.
Vào ngày 19/6/2009, bức ảnh gốc có chữ ký của Albert Einstein đã được bán đấu giá 74.324 USD và giữ kỷ lục đắt giá nhất trong các bức ảnh của ông từng bán ra. Mặt sau của bức ảnh có lời đề tặng nhà báo Howard K.Smith và người may mắn sở hữu hình ảnh độc nhất vô nhị này là David Waxman, một nhà sưu tập sống ở New York.
Bức ảnh gốc chụp Albert Einstein thè lưỡi trong xe của Arthur Sasse
Cũng từ khi bức ảnh được công bố rộng rãi, công chúng đã khám phá được một khía cạnh khác của nhà khoa học vĩ đại Einstein. Đó là hình ảnh một vị giáo sư có tính hài hước với mái tóc xoăn dài, ria mép rậm rạp và áo khoác da giản dị. Bức ảnh này của Arthur Sasse đã làm thay đổi nhận thức của công chúng về Einstein và các nhà khoa học nói chung. Nó đã phá vỡ khuôn mẫu thường thấy ở những người làm nghiên cứu khoa học, đã đến lúc công chúng thấy rằng họ cũng là con người bình thường, thân thiện và vui tính.
Là người sở hữu cú bấm máy để đời, Arthur Sasse đã khẳng định một bài học nằm lòng cho các nhiếp ảnh gia thực thụ, đó là phải biết chờ đợi những khoảnh khắc đáng giá. Bức ảnh của Einstein không qua chỉnh sửa và là tác phẩm nổi tiếng nhất trong sự nghiệp của Arthur Sasse.
Trên trang Cơ quan Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) mới đây đã xuất hiện hình ảnh của chiếc Google Glass thế hệ mới mà Google được cho là đang phát triển nhắm tới đối tượng khách hàng doanh nghiệp. Theo hình ảnh, Google Glass mới chỉ có 1 bên gọng, trong khi thế hệ trước thì có gọng 2 bên, chưa rõ thiết bị sẽ được cố định trên đầu theo cách nào với 1 gọng như vậy.
Phần bản lề để di chuyển lăng kính cũng được làm lộ ra, bản thân cái lăng kính này cũng to hơn (đồng nghĩa với mắt sẽ thấy độ rộng màn hình trong lăng kính lớn hơn trước). Hiện có tin đồn cho rằng sản phẩm này dùng chip Intel Atom, thời lượng pin được cải tiến, hỗ trợ Wi-Fi băng tần 5GHz để stream video, ngoài ra còn có thêm pin rời, chống nước và chống bụi.
Thời gian đầu Google Glass thế hệ mới chỉ được phân phối hạn chế cho các công ty đối tác nằm trong chương trình Glass for Work, chưa rõ bao giờ thì Google bán nó ra đại trà cho thị trường tiêu dùng.
Variety mới đây đã công bố danh sách 10 bộ phim bị tải lậu nhiều nhất 2015, rất nhiều bộ phim bom tấn bị thất thu một khoản lớn chỉ vì các nguồn phim lậu liên tục bị tuồn trên mạng.
Mặc dù ra rạp vào năm 2014 nhưng Instertellar lại được tải về bất hợp pháp nhiều nhất trong năm 2015 với 46,7 triệu lượt. Trong khi đó, tác phẩm đứng đầu trong danh sách này năm ngoái là The Wolf of Wall Street chỉ dừng ở con số 30 triệu lượt, thua xa Instertellar năm nay. Nguyên nhân có thể là do sự ra đời của tác phẩm cùng thể loại – The Martian và tài danh của đạo diễn Christopher Nolan – người từng làm nên bộ ba bom tấn Batman Begins, The Dark Night và The Dark Night Rises.
Cảnh trong phim Fifty Shades of Grey
Kingsman: The Secret Service
Thậm chí, ngay cả bộ phim đứng thứ 10 là Kingsman: The Secret Service cũng nhiều hơn gần 1 triệu lượt tải lậu so với phim của Leonardo DiCaprio và Martin Scorsese. Kingsman từng có cuộc cạnh tranh gay gắt với bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết 18+ cùng tên – Fifty Shades of Grey tại phòng vé, thế nhưng nó vẫn trở thành bom tấn và nhanh chóng trở thành hit. Lý do có thể là vì nhiều người ái ngại ra rạp để thưởng thức một bộ phim có cảnh “nóng” nặng đô như 50 Sắc Thái, bởi vậy mà tác phẩm dán nhãn R này vượt trội về số lượt tải lậu hơn hẳn với 32.126.827 lần.
Jurassic World sẽ còn lập được kỷ lục doanh thu khung khiếp hơn nữa nếu như không bị tải lậu.
Bên cạnh đó, các siêu phẩm của năm 2015 như The Avengers: Age of Ultron, Fast & Furious 7 và Jurassic World bám đuổi sát nút nhau trong 3 thứ hạng đầu vế số lượt tải về bất hợp pháp.
10 bộ phim bom tấn điện ảnh bị tải lậu nhiều nhất 2015
1. Interstellar (2014) – 46,762,310 lượt tải
2. Fast & Furious 7 (2015) – 44,794,877 lượt tải
3. Avengers: Age of Ultron (2015) – 41,594,159 lượt tải
4. Jurassic World (2015) – 36,881,763 lượt tải
5. Mad Max: Fury Road (2015) – 36,443,244 lượt tải
6. American Sniper (2014) – 33,953,737 lượt tải
7. Fifty Shades of Grey (2015) – 32,126,827 lượt tải
8. The Hobbit: The Battle of the Five Armies (2014) – 31,574,872 lượt tải
9. Terminator: Genisys (2015) – 31,001,480 lượt tải
10. Kingsman: The Secret Service (2015) – 30,922,987 lượt tải
Song song với việc ra mắt chiếc Smart TV màn hình lớn nhất sản xuất tại Việt Nam với giá 60 triệu đồng, Asanzo còn tổ chức buổi trao giải tìm kiếm slogan ấn tượng cho thương hiệu công ty
Asanzo, thương hiệu điện tử tiêu dùng Việt Nam hôm nay đã ra mắt chiếc Smart TV màn hình cực lớn 100 inch với độ phân giải 4K do chính công ty sản xuất tại Việt Nam. Ngoài đạt độ phân giải cao cùng kích thước màn hình lớn, chiếc TV Asanzo 100S1 được cho biết là sử dụng tấm nền IPS dòng TV LED Ultra và có độ bền vượt trội, chịu đựng được những va đập vật lý lớn và góc nhìn rộng. TV 100S1 có toàn bộ khung viền và mặt lưng bằng kim loại nguyên khối tạo cảm giác chắc chắn, mạnh mẽ và chống sốc, chống va đập tốt hơn những dòng TV sử dụng vỏ nhựa.
Về cấu hình, TV Asanzo 100S1 trang bị vi xử lý lõi tứ và một vi xử lý hình ảnh riêng biệt, RAM 2GB, bộ nhớ trong 1TB, chạy hệ điều hành Android 4.4.4 giúp sản phẩm có thể xử lý được các game nặng hoặc lưu trữ những dữ liệu cần kíp. Ngoài các kết nối thông dụng và quen thuộc như HDMI, VGA… Asanzo 100S1 còn tích hợp cổng USB 3.0 cho tốc độ truyền dữ liệu nhanh hơn 10 lần so với USB 2.0, đồng thời còn hỗ trợ truyền hình kỹ thuật số mặt đất DVB-T2 theo xu hướng của truyền hình Việt Nam.
Bên cạnh dòng Smart TV màn hình lớn nhất, Asanzo còn phủ kín các phân khúc độ lớn màn hình với các dòng 65, 40 và 32 inch với giá chỉ bằng 1/2 so với các tivi cùng phân khúc trên thị trường, trong khi về thiết kế và cấu hình đều tương đồng với dòng 100 inch. TV Asanzo 65US800 màn 65 inch (25 triệu đồng) có độ mỏng chỉ hơn 8mm, còn TV Asanzo 32S500T2 (32 inch) có cấu hình RAM 1GB và bộ nhớ trong 4GB (mở rộng qua thẻ nhớ MicroSD) được nhắm đến là sản phẩm phổ cập Smart TV dành cho tất cả các hộ gia đình có nhu cầu với giá cực tốt.
Ông Phạm Văn Tam – Tổng giám đốc công ty Asanzo Việt Nam cho biết “Sự kiện ra mắt sản phẩm TV Asanzo 100S1 không chỉ là một bước tiến của Asanzo nói riêng mà còn là về ngành sản xuất điện tử Việt Nam nói chung. Sản phẩm của chúng tôi hy vọng đem đến cho mọi người một thế giới giải trí cũng như cơ hội kết nối mới trong công nghệ điện tử”
Ông Phạm Văn Tam – Tổng giám đốc công ty Asanzo Việt Nam
Vì chạy hệ điều hành Android, các sản phẩm Smart TV của Asanzo dễ dàng cài đặt các ứng dụng được nhiều người dùng Việt quan tâm như cập nhật tin tức, theo dõi tình hình thị trường tài chính, ứng dụng văn phòng, giải trí tổng hợp, nhắn tin trực tuyến…
Ở phần kế tiếp của sự kiện, Asanzo đã tổ chức trao giải cuộc thi sáng tác khẩu hiệu chính thức của mình, sự kiện được bắt đầu từ 19/8 và kết thúc vào ngày 3/10/2015. Theo ông Tam, cuộc thi sáng tác này đã thu hút được 500 thí sinh, gần 1.000 bài dự thi tâm huyết với ngành sản xuất điện tử Việt Nam, nhiều bài thi đã trình bày ý tưởng và niềm hy vọng trên nhiều trang giấy, cho thấy khát khao của nhiều người về một nền công nghệ sản xuất cũng như một thương hiệu điện tử Việt Nam mạnh mẽ.
Tuy nhiên vì không thể tìm thấy câu slogan hoàn hảo nên Asanzo chỉ trao giải nhì, các giải tuần cũng như các giải bình chọn qua Facebook, câu slogan chính thức của Asanzo vẫn đang trong giai đoạn hoàn thành và sẽ công bố chính thức vào một dịp khác.
2015 là một năm tuyệt vời với nhiều tựa game đỉnh, nhưng điều đó không có nghĩa rằng nam nay không hề có chút sạn nào. Trong khi chúng ta sẽ ghi nhớ những cái tên như The Witcher 3 và Fallout 4 nhiều năm tới, 2015 cũng là một năm cảnh báo đối với một số nhà phát triển.
Đồng thời, Chúng ta ta cũng đã chứng kiến một bước biến hóa tai hại của một trong những công ty từng rất được yêu mến trong ngành game. Bài viết sẽ điểm lại một vài xu hướng game tồi tệ nhất trong năm nay.
1. Delay – Trễ hẹn
Delay hay ra mắt chậm hơn dự kiến là chuyện bình thường trong ngành game, nhưng có vẻ như năm 2015 là thời điểm tình trạng này xảy ra đặc biệt mạnh. Các game bom tấn như Uncharted 4: A Thief’s End và Star Fox Zero bị đẩy lùi sang năm 2016, nhưng ngay cả những game vốn đã được lên lịch cho năm sau như Deus Ex: Mankind Divided cũng chẳng gặp an toàn khi bị đổi ngày phát hành từ tháng 2 sang tháng 8.
Đây có thể là lời giải đáp cho một trong những xu hướng tồi tệ nhất trong năm 2014, game được phát hành trong tình trạng cực tồi với đầy lỗi. Sau trận gạch đá mà Assassin’s Creed: Unity phải gánh chịu, dường như các nhà phát triển và phát hành đang rút kinh nghiệm và vô cùng cẩn thận, không ngại bỏ ra thêm nhiều thời gian để đảm bảo rằng game của họ sẽ phát hành trong trạng thái tốt nhất.
2. Cốt truyện xoay quanh những bước ngoặt lớn
Game có cốt truyện hay với những nút thắt tạo bước ngoặt là một điều đáng khen, nhưng có lúc chính một bước ngoặt lại làm hỏng toàn bộ câu chuyện đang diễn ra. Hầu hết những game bom tấn được phát hành trong năm nay đều có những bất ngờ đến độ ngớ ngẩn. Đôi khi chúng rất ổn, nhưng không ít lúc nó làm người chơi mất tập trung và không thực cần thiết (hoặc tệ hơn là quá dễ đoán).
Các nhà biên kịch nên tập trung vào cách kể tổng thể câu chuyện tốt hơn và phát triển các nhân vật có chiều sâu hơn thay vì cố làm người chơi giật mình theo thời khắc ngắn ngủi hoặc một bí ẩn vớ vẩn nào đó.
3. Tín hiệu chuyển đổi điên rồ của Konami ở Nhật Bản
Nếu không có gì khác, chúng ta sẽ luôn ghi nhớ rằng năm 2015 là thời điểm Konami bị “điên nặng”. Nhà phát hành lừng danh một thời của Castlevania và Metal Gear bỗng đưa ra quyết định ngừng phát triển các game 3A (hay thậm chí là 3B và 3C) và tập trung cho những ngành giải trí khác như cờ bạc.
Dù cho đây là một tin tức đáng buồn, nhưng chúng ta cũng phải cảm thông phần nào do nguyên nhân tài chính. Nhiều công ty game Nhật Bản, như Sega và Capcom, đều đang chạy theo xu hướng đầu tư công sức vào hệ thống máy pachinko, nhưng ít nhất là họ vẫn sản xuất ra những bom tấn gây chú ý.
Tuy nhiên, việc Konami đối xử với nhà sáng tạo Kojima Hideo trong năm 2015 là một hành động xấu tính. Họ không chỉ xóa bỏ tên công ty và logo của ông Kojima khỏi bìa đĩa Metal Gear Solid V, mà còn cấm ông Kojima tham dự một sự kiện vô hại và vinh danh chính mình như lễ trao giải The Game Awards.
Bạn đã được mách rất nhiều lời khuyên, thông tin về việc sạc pin cho điện thoại di động và rất bối rối khi không biết đâu là đúng, đâu là sai?
Bài viết này sẽ giải đáp những thắc mắc đó của bạn. Chắc hẳn nó sẽ vô cùng bổ ích, nhất là với chị em phụ nữ, những người không dành nhiều sự quan tâm đến thiết bị di động, song lại muốn giữ chú dế cưng của mình thật cẩn thận.
1. Không nên dùng bộ sạc khác hãng với thiết bị của mình?
Nguyên nhân: Từ những vụ cháy nổ thiết bị di động trong lúc sạc, người ta truyền tai nhau rằng không nên dùng bộ sạc khác hãng với thiết bị.
Thực tế: khi bạn dùng cục sạc thay thế nhưng có cùng cường độ dòng (tính bằng Amper) với cục sạc chính thì bạn không cần lo đến chất lượng sạc pin cũng như vấn đề cháy nổ. Hầu hết các nguyên nhân gây cháy nổ trong lúc sạc pin đều do họ sử dụng những bộ sạc nhái, hàng “lô” kém chất lượng, ngay cả cường độ dòng điện và điện áp cũng không đủ tiêu chuẩn. Hậu quả là nhẹ thì làm hư pin, nặng thì thiết bị sinh nhiệt gây lửa, đôi khi phát nổ.
2. Dùng máy trong lúc sạc pin sẽ bị nổ?
Nguyên nhân: Nhiều vụ cháy nổ trên các phương tiện truyền thông cho biết nạn nhân thường vừa sạc vừa nghe điện thoại, nhắn tin hay chơi game.
Thực tế: Việc bạn chơi game, nhắn tin, lướt Facebook, … trong lúc cắm sạc chỉ làm thời gian pin đầy lâu hơn, do lúc đó máy phải tiêu hao nhiều điện hơn cho CPU, RAM và các linh kiện khác. Lúc sạc pin, thiết bị sẽ sinh nhiệt, việc bạn sử dụng máy cũng tác động thêm việc sinh nhiệt đó, nhưng nó không đáng kể để chiếc máy của bạn bị nổ tung như mọi người tưởng tượng.
Tóm lại, bạn vẫn có thể dùng máy khi đang sạc, nhưng nếu muốn pin mau đầy thì nên hạn chế sử dụng, hoặc nếu không cần kíp lắm thì có thể chuyển sang chế độ “máy bay”.
3. Không nên cắm sạc qua đêm vì sẽ chai pin?
Nguyên nhân: Nhiều người dùng phản ánh trên các diễn đàn rằng điện thoại họ bị treo, thậm chí mất nguồn sau khi sạc qua đêm.
Thực tế: Điều này thường xảy ra ở các dòng điện thoại cũ, đối với thế hệ smartphone sản xuất trong khoảng 3 năm trở lại, khi pin được sạc đầy thì máy sẽ tự động ngắt không cho nguồn điện vào nữa. Các kĩ thuật viên của Apple và AT&T – một trong những nhà bán lẻ thiết bị Android lớn nhất tại Mỹ đã khẳng định việc để sạc qua đêm sẽ không gây ảnh hưởng xấu gì đến máy cả.
Tuy nhiên, phía Apple đưa ra khuyến cáo rằng không nên để máy sạc trên chăn, nệm hoặc bất cứ thứ gì giữ nhiệt, như vậy sẽ làm pin mau hỏng.
4. Điện thoại cũng cần được nghỉ ngơi?
Đây lại là thông tin chính xác, dù chiếc điện thoại đã trở thành vật bất ly thân đối với nhiều người, nhưng bạn nên nhớ rằng chiếc điện thoại cũng chỉ là một cỗ máy, nó cũng cần được nghỉ ngơi, không khác gì con người chúng ta cả.
Các chuyên gia từ Apple đưa ra lời khuyên nên tắt điện thoại mỗi tuần một lần vào ban đêm để duy trì tuổi thọ pin. Với Android cũng không ngoại lệ, việc khởi động lại máy cũng giúp pin được khôi phục lại năng lượng của nó.
5. Nên chờ cạn pin rồi mới cắm sạc?
Nguyên nhân: lời đồn này phổ biến trên các trang blog, diễn đàn, nó thường nằm trong hướng dẫn làm sao để khôi phục lại pin, giúp pin điện thoại trở về trạng thái như ban đầu.
Thực tế: Công nghệ pin Li-ion ngày nay đã giúp chúng ta có thể cắm sạc điện thoại bất cứ khi nào mà không cần chờ pin cạn sạch nữa. Đồng thời, các thiết bị cũng không cần sạc 8 tiếng trong 3 lần sử dụng đầu tiên nữa.
Tuy nhiên, hầu hết mọi người đều không nhận ra mối đe doạ lớn nhất của pin chính là chu kỳ sạc. Đó là một chu kỳ tính từ lúc pin cạn đến lúc pin đầy. Và nếu bạn muốn kéo dài tuổi thọ của pin, bạn nên giữ pin ở trong khoảng 50-80%.
Nhưng bạn đừng quá lo lắng về chuyện này, bởi các thiết bị di động ngày nay đã được cải tiến rất nhiều nhằm tránh buộc người dùng phải dành cho nó sự chăm sóc quá kỹ lưỡng.
